MTBPS: 'n Brandstofpleister, stilte oor die SRD-toelaag, en geen plan vir werklike groei nie

GOOD-verklaring deur Brett Herron, GOOD-sekretaris-generaal 21 Oktober 2026

Gister het GOOD uiteengesit wat die Mediumtermynbegrotingsbeleidsverklaring moes lewer – betekenisvolle brandstofprysverligting, 'n sistemiese hersiening van die Algemene Brandstofheffing, en 'n einde daaraan dat die SRD-toelaag uitgestel word. Minister Godongwana het slegs 'n deel van die eerste gelewer, niks oor die tweede nie, en niks hoegenaamd oor die derde nie.

Brandstofverligting is welkom, maar te min en te kort.

Die Minister het die brandstofheffing vanaf 4 November tot 1 Desember met R1,50 'n liter op petrol en R3 op diesel gesny. Daarna val die vermindering tot R1 en R1,50 tot 5 Januarie 2027. Die R10 miljard is nie nuwe geld nie – dit is finansiering wat reeds vir die Sentrale Energiefonds opsygesit is, wat na die fiskus teruggegee is.

Die geopolitieke druk op oliepryse sal nie in Januarie eindig nie, en ook nie die kaskadekoste van voedsel, goedere en openbare vervoer nie. Nege weke van krimpende verligting is nie 'n beleid wat ons lewenskostekrisis gaan takel nie.

Daar was ook geen voorgestelde hersiening van die Algemene Brandstofheffing nie, wat steeds as 'n algemene belasting werk eerder as om enige duidelike doel te dien. In plaas daarvan sal motoriste en pendelaars in die nuwe jaar terug wees op volle heffingskoerse.

SRD-toelaag – nie 'n enkele woord nie

Die toespraak het die SRD-toelaag hoegenaamd nie genoem nie. Meer as 8 miljoen werklose volwassenes ontvang steeds R370 per maand, 'n bedrag wat sedert April 2024 gevries is. Dit is minder as R13 per dag.

Stats SA se kosarmoedegrens vir 2026 is R868 per persoon per maand, en sy onderste armoedegrens is R1 457. Die SRD-toelaag dek minder as 43% van die koste van 'n minimum dieet, en ongeveer 'n kwart van die onderste grens. Die Nasionale Ontwikkelingsplan verbind die Staat daartoe om armoede gemeet aan die onderste grens teen 2030 uit te skakel. Met vier jaar oor het die Minister niks daaroor te sê nie.

Besparings gevind, maar nie vir die armes nie.

Die Minister het vanjaar R38,1 miljard aan nuwe besparings en R45,5 miljard aan addisionele besteding gevind. Dit wys die fiskus kan geld vind wanneer hy wil. GOOD het gevra vir nulgebaseerde begroting, sodat elke toewysing van die grond af geregverdig word. Toegepas soos dit hoort, sal dit hulpbronne vrystel om 'n voldoende inkomstevloer onder die armste Suid-Afrikaners te plaas.

Groei mik heeltemal te laag.

Die Tesourie het groei vir 2026 tot 1,2% gesny en verwag slegs 2% teen 2029. Die Minister se hoop dat groei “3 persent kan oorskry” is voorwaardelik, en selfs 3% sal nie genoeg wees nie. GOOD voer al lank aan dat Suid-Afrika ten minste 5%-groei nodig het, gehandhaaf vir minstens 15 jaar, om werkloosheid betekenisvol te verminder. Hierdie verklaring bring ons niks nader nie.

Fiskale stabiliteit maak saak. Maar stabiliteit sonder groei, werksgeleenthede, of 'n voldoende inkomstevloer is stagnasie vir die mense wat dit die minste kan bekostig.

Medianavrae: media@forgood.org.za