MTBPS: Gebruik belastingmeevaller vir brandstofverligting terwyl Suid-Afrikaners stygende kostes in die gesig staar

Die African Christian Democratic Party (ACDP) benader vanjaar se Mediumtermyn-begrotingsbeleidsverklaring (MTBPS) met 'n duidelike boodskap: Suid-Afrikaners verdien hoop, aanspreeklikheid en waarde vir elke belastingrand wat hulle betaal.

Oor die afgelope jaar het ons nasie 'n kombinasie van uitdagings in die gesig gestaar – hoë misdaad, swak dienslewering veral op munisipale vlak, en 'n gebrek aan werkgeleenthede – wat baie burgers gefrustreerd en ontnugter gelaat het. Die 2026-mediumtermynbegrotingsraamwerk moet nie net hierdie realiteite erken nie, maar ook 'n geloofwaardige pad na ekonomiese herstel en sosiale stabiliteit uitsteek.

Die ACDP is versigtig optimisties dat die MTBPS goeie nuus vir die land sal bring, veral rakende die land se skuldvlakke, met inkomste-invordering wat na verwagting voorspellings sal oortref, dalende skuldvlakke en staatsbesteding wat grootliks binne die begroting is. Gelyktydig moet hoë vlakke van vermorsings-, onreëlmatige en korrupte staatsbesteding egter steeds hanteer word. Die miljarde rande wat deur staatskaping en korrupsie gesteel is, moet ingevorder word en die oortreders agter tralies gesit word.

Ons verwag 'n moontlike belastingmeevaller – wat tot R50 miljard bo Februarie se begroting kan wees, hoofsaaklik weens hoër grondstofpryse – veral goud en platina – en verhoogde persoonlike inkomstebelasting- en belasting op toegevoegde waarde (BTW)-ontvangste tesame met verbeterings in belastinginvordering en die verbreiding van die belastingpouse.

As gevolg hiervan verwag ons 'n vernouing van die begrotingsoorskot tot onder 4% van BBP wat voorheen voorspel is, met die primêre oorskot wat na verwagting tot sowat 1,8% van BBP sal styg – op van 1,4% wat voorheen voorspel is. Dit is goeie nuus vir ons fiskale gesondheid en vir beleggersvertroue.

Daar is aan ons beloof dat skuld vanjaar op sowat 77,3% van BBP sal piek (dit was 78,9% in 2025) en ons sal die Minister in hierdie verband aan sy woord hou. As hy sy woord hou ten spyte van 'n trae ekonomiese groei en brandstofprysdruk, behoort dit te lei tot 'n graderingsagentskap-graderingsverhoging en verhoogde beleggersvertroue.

Die ACDP waarsku egter teen gerustheid. Die Minister van Finansies sal versigtig moet bly, veral gegewe dat die ekonomie in die laaste kwartaal gekrimp het en algehele groei nou laer is as vroeëre voorspellings. Hierby voeg beduidende geopolitieke risiko's wat handel, beleggings en grondstofpryse kan beïnvloed.

Hoewel die syfers op papier beter mag lyk, is gewone Suid-Afrikaners steeds onder swaar druk. Huishoudings spook met hoër geadministreerde kostes – elektrisiteitstariewe, brandstofpryse en vervoerkostes hou aan styg. Besighede, veral klein en medium ondernemings, sukkel om hierdie verhogings te absorbeer terwyl hulle hul deure oop hou en personeel behou.

Die ACDP glo dat Minister Godongwana moet aankondig dat 'n deel van die belastingmeevaller gebruik sal word om die impak van die snelle styging in brandstofpryse te versag.

In hierdie verband ondersteun die ACDP die Spesiale Bewilligingswetsontwerp van R10 miljard wat daarop gemik is om geteikende verligting van stygende brandstofpryse te bied deur fondse aan die Nivelleringsfonds binne die Sentrale Energiefonds toe te ken. Dit sal brandstofkostes stabiliseer en die finansiële druk op motoriste en besighede verlig, veral voor die besige Desember-tydperk. Ons doen 'n beroep op die snelle aanvaarding van hierdie Wetsontwerp om onmiddellike prysverlagings te verseker. Die finansiering sal eerder strategies gebruik word om teen skerp stygings te beskerm, wat 'n meer voorspelbare prysomgewing verseker en ekonomiese veerkragtigheid ondersteun.

Ons bly ook besorg oor die trae ekonomiese groei (met 'n krimping in die laaste kwartaal) en die hoë vlakke van werkloosheid in die land. Tesame hiermee is dat vastekapitaalbeleggings in die privaat sektor steeds te laag is op sowat 11,46% van BBP, met ondernemings wat op 'n geskatte R1,8 triljoen in kontantreserwes en korttermynbankdeposito's sit. Ons vertrou dat die MTBPS, met 'n meer positiewe vooruitsig, tot hoër vastekapitaalbeleggings in die privaat sektor sal lei, wat ekonomiese groei en werkskepping sal stimuleer.

Die ACDP dring daarop aan dat elke rand wat in belasting ingevorder word, werklike waarde moet lewer. Burgers het die reg om behoorlike munisipale dienste te eis – skoon water, betroubare elektrisiteit, veilige strate en funksionele infrastruktuur. Dít is nie luukses nie; dit is die grondslag van 'n waardige lewe en 'n florerende ekonomie.

Soos ons na die plaaslike regeringsverkiesing beweeg, herbevestig die ACDP ons verbintenis tot:

• Herstel van dienslewering op munisipale vlak. • Versekering van fiskale dissipline sodat vermorsingsbesteding uitgeskakel word. • Prioritisering van werkskepping deur beleide wat entrepreneurskap en belegging ondersteun. • Beskerming van die kwesbares, insluitend om te verseker dat maatskaplike toelae toeganklik en voldoende is.

Die 2026-mediumtermynbegrotingsbeleidsverklaring is 'n geleentheid vir die regering om te wys dat hy na die mense luister, in hul beste belang optree en daartoe verbind is om 'n toekoms te bou waar elke Suid-Afrikaner kan floreer.

Die ACDP sal die regering van nasionale eenheid aan hierdie beginsels aanspreeklik hou – en ons nooi elke belastingbetaler, elke besigheidseienaar en elke burger uit om by ons aan te sluit om niks minder nie te eis.